Waar gaat jouw persoonlijk kinderboek over? | MijnEigenBoekje
Mensen maken een persoonlijk kinderboek over veel meer dan je zou verwachten. Zeker de vrolijke, voor de hand liggende thema’s: een dagje dierentuin, zindelijk worden, eerste schooldag. Maar ook thema’s die je minder snel hardop zegt: een kind dat diabetes heeft en wil begrijpen waarom het anders is, een opa die er niet meer is maar die het kind nooit heeft leren kennen. De breedte van wat mensen kiezen is altijd een verrassing.
Hoe komen we dit te weten? We zien de inhoud van persoonlijke boekjes normaal gesproken niet, en dat klopt ook zo: wat je maakt is privé. Alleen als iemand contact opneemt met een vraag of een verzoek, doen we dat op uitdrukkelijke toestemming. Maar die incidentele inkijkjes geven een aardig beeld van hoe breed het spectrum is. In dit artikel lees je welke thema’s er zoal voorbijkomen, van vrolijk tot betekenisvol, en waarom een persoonlijk boek ook bij de zwaardere momenten iets kan betekenen.
Vrolijke, alledaagse momenten
De meest gemaakte thema’s zijn ook de meest uitbundige. Vakantie staat bovenaan: het strand, de camping, een pretpark, de hond die per ongeluk mee is op avontuur. Het kind beleeft de herinnering opnieuw, maar nu is het zelf de held van het verhaal.
Verder zijn populair: een dagje dierentuin, spelen in de achtertuin, het huis als speelplaats waar de woonkamer verandert in een jungle. En dan de grote mijlpalen: eerste dag op de crèche, eerste dag op school, de verhuisdoos uitpakken in een nieuwe slaapkamer. Momenten die even wennen zijn, maar in een verhaal al iets van hun scherpte verliezen.
Grote transities
Naast de vrolijke hoogtepunten zijn er thema’s rondom overgangen die ouders graag zachter willen laten landen. Een veelgemaakt boek is het “grote broer” of “grote zus” boek: de peuter die zijn positie in het gezin ziet veranderen door de komst van een baby. In het verhaal is die peuter de held die zijn nieuwe rol ontdekt en omarmt.
Hetzelfde geldt voor verhuizen, een nieuwe school of zindelijk worden. In al die gevallen speelt het kind op papier voor dat het de situatie al aankan. Kinderpsychologen noemen dit een “advance organizer”: het kind leest het einde van het verhaal voordat de situatie zich voordoet, waardoor de echte transitie iets minder spannend aanvoelt. Hoe dat mechanisme werkt bij alledaagse routines, kun je lezen in het artikel over persoonlijke boekjes bij grote stappen zoals zindelijk worden.
Moeilijkere onderwerpen
Dan zijn er thema’s die ouders soms meer moed kosten om te kiezen. Een kind dat leeft met een chronische aandoening zoals diabetes type 1, en dat wil begrijpen waarom het anders is dan andere kinderen. Ouders maken dan een verhaal waarin het kind als held leert omgaan met bloedsuikers en prikjes, zonder dat het een medisch lesboek wordt.
Of: een opa of oma die er al niet meer is wanneer een kind geboren wordt, of die is gestorven voordat het kind oud genoeg was om herinneringen te vormen. Een herinneringsboek waarin het kind “kennismaakt” met de persoon via karaktereigenschappen, grappige gewoontes en foto’s. Niet als vervanging voor rouw, maar als manier om de leegte een naam te geven en door te geven wat er geliefd was.
Waarom een persoonlijk boek bij moeilijke momenten helpt
De inzet van boeken bij emotionele verwerking heeft een naam: bibliotherapie. Het begrip komt uit de klinische psychologie, maar is de afgelopen decennia ook ingeburgerd in schoolzorg en gezinsondersteuning. Onderzoek van Heath en collega’s (2005), gepubliceerd in School Psychology International, laat zien dat verhalen kinderen helpen hun eigen situatie te begrijpen, er op veilige afstand naar te kijken en het toch te verwerken.
De klassieke redenering: een kind identificeert zich met de held in een verhaal, ervaart via het personage iets van emotionele ontlading, en komt daarna tot inzicht. Bij een persoonlijk boek gaat dat een stap verder: het kind IS de held. Dat geeft een gevoel van grip en regie, precies op momenten waarop die grip ver te zoeken is.
Een boek creëert ook een “derde ding” in gesprekken die moeilijk zijn. Ouders en kinderen hoeven niet meteen recht op het onderwerp af te gaan, maar kunnen er omheen lopen via het verhaal. Dat maakt het toegankelijker voor kinderen die nog niet in woorden kunnen uitdrukken wat ze voelen.
Wanneer een persoonlijk boek NIET het juiste is
Bibliotherapie is geen vervanging voor professionele hulp. Bij ernstige rouw, trauma of complexe problemen is een boek een aanvulling op hulp van een kinderpsycholoog of therapeut, nooit een alternatief.
Sommige kinderen willen ook gewoon niet in het middelpunt van het verhaal staan. Verlegen kinderen, of kinderen die bepaalde onderwerpen liever op afstand houden, reageren soms beter op een boek over een fictief personage dat hetzelfde meemaakt. In dat geval is een klassieker uit de bibliotheek rondom het betreffende onderwerp een betere keuze.
Houd ook rekening met leeftijd: voor kinderen onder de achttien maanden volgt het verhaal nog niet goed, al kun je dan al wel voorlezen. Het persoonlijke element landt het sterkst tussen anderhalf en zes jaar, wanneer de zelfherkenning volledig ontwikkeld is.
Alternatieven die ook werken
De bibliotheek heeft vaak speciale collecties rondom thema’s als rouw, scheiding, ziekte en grote overgangen. Prentenboeken als de “Kikker”-serie van Max Velthuijs behandelen emoties op een manier die voor jonge kinderen toegankelijk is, zonder dat het kind zelf in de hoofdrol hoeft te staan.
Een scrapboek met foto’s en handgeschreven stukjes is een ander alternatief, meer doe-het-zelf en tastbaar op een andere manier. En organisaties als het Landelijk Steunpunt Rouw of rouwprofessionals voor kinderen hebben goed gecureerde boekenlijsten voor gevoelige onderwerpen.
De kracht zit in de hoofdrol
Ongeacht het thema geldt één ding: een persoonlijk boek werkt omdat het kind de hoofdpersoon is van zijn eigen verhaal. Of dat nu een zonnige vakantie is of een afscheid dat moeilijk te plaatsen is, het boek zegt: jouw verhaal is de moeite waard om te vertellen. Dat is een boodschap die kinderen dragen, ongeacht wat er aan de hand is.
Lees ook hoe kinderen zichzelf terugzien in een boek en waarom het steeds opnieuw willen horen van datzelfde boek zo’n goed teken is.
Bronnen
- Heath, M. A., Sheen, D., Leavy, D., Young, E., & Money, K. (2005). Bibliotherapy: A resource to facilitate emotional healing and growth. School Psychology International, 26(5), 563-580.