Wanneer stoppen kinderen met geloven in Sinterklaas?
Elke ouder krijgt vroeg of laat die blik aan tafel. Het kind kijkt net iets te lang, en je weet: hij is aan het rekenen. Hoe kan die schoen nou.
De vraag die daarop volgt googelen we allemaal. En het antwoord is minder eenduidig dan de eerste zoekresultaten je willen doen geloven.
Eerst iets ongemakkelijks: voor Nederland bestaat het cijfer niet
Ik heb er serieus naar gezocht. Wat je vindt zijn ouderblogs die elkaar overschrijven, met leeftijden van vier tot negen, en als je doorklikt naar de onderbouwing kom je uit bij een scriptie uit 2013 of bij helemaal niets.
Er is geen CBS-cijfer over het sinterklaasgeloof. Geen grootschalig Nederlands onderzoek dat je kunt aanhalen. Wie een precies getal noemt voor Nederlandse kinderen, verzint het of citeert iemand die het verzon.
Dat is een saai antwoord, maar het is beter dan een getal dat nergens op rust.
Wat er wél is: onderzoek naar de kerstman
Voor de kerstman is er wel degelijk gedaan onderzoek, en dat is het dichtstbijzijnde dat we hebben.
De studie waar vrijwel alles op teruggaat is Anderson en Prentice (1994) in Child Psychiatry and Human Development. Zij interviewden 52 kinderen die niet meer geloofden, en vroegen hun ouders apart om hun kant van het verhaal.
Twee bevindingen zijn het onthouden waard.
De leeftijd: rond het zevende jaar. Dat is het moment waarop kinderen er doorgaans achter komen.
En hoe ze erachter komen: meer dan de helft, 54 procent, komt er zelf achter. Een derde kreeg het van de ouders te horen, de rest was een combinatie. Het is dus veel vaker een eigen ontdekking dan een onthulling.
Belangrijke kanttekening, en die moet je erbij houden: dit is Amerikaans onderzoek naar de kerstman. Sinterklaas is publieker. Er is een intocht, er komt iemand op school, en er zijn klasgenoten met oudere broers. Het is aannemelijk dat de sociale route hier zwaarder weegt, maar aannemelijk is niet gemeten.
De echte verrassing zit niet in de leeftijd
Waar het onderzoek pas interessant wordt, is bij de reacties.
Ouders vrezen dit moment. Je hoort het aan hoe erover gepraat wordt: de magie is voorbij, iets onherstelbaars gaat verloren, hopelijk duurt het nog een jaar.
Wat Anderson en Prentice vonden, is bijna het omgekeerde. De kinderen reageerden overwegend positief. Er was best een reeks aan gevoelens, ook verbazing, teleurstelling en verdriet, maar veel kinderen noemden juist blijdschap en opluchting. Extreem negatieve reacties waren zeldzaam.
En de ouders? Die omschreven zichzelf als overwegend verdrietig.
Dat is de vondst. Niet dat kinderen op hun zevende stoppen met geloven, maar dat het verlies grotendeels bij de volwassene ligt. Het kind heeft iets uitgevogeld en is daar vaak trots op. De ouder is iets kwijt.
Waarom dat praktisch uitmaakt
Als je die twee dingen naast elkaar legt, verandert er iets aan hoe je dat gesprek voert.
Ouders rekken het vaak op, verzinnen extra bewijs, of liegen net iets harder als het kind doorvraagt. Uit het onderzoek volgt dat dat meer met het eigen ongemak te maken heeft dan met wat het kind nodig heeft.
Een kind dat vraagt “bestaat Sinterklaas echt?” is meestal al klaar met het antwoord. Dat is geen kind dat gerustgesteld wil worden, dat is een kind dat zijn eigen redenering wil laten bevestigen. Het serieus nemen van die vraag is waardevoller dan het uitstellen ervan.
De meeste gezinnen lossen het op met de rol van medeplichtige: je gelooft niet meer, maar je doet mee voor de kleintjes en je krijgt er iets voor terug. Je mag helpen. Dat werkt goed omdat het van het kind geen verliezer maakt maar een ingewijde.
Wanneer je dit gesprek beter niet begint
Uit ervaring, en het gaat in tegen elke goede bedoeling: begin er niet zelf over omdat je denkt dat het tijd wordt.
Zolang een kind niet vraagt, is er niets aan de hand. Een kind dat er nog helemaal in zit en van jou te horen krijgt dat het niet echt is, verliest twee dingen tegelijk: het verhaal, en het idee dat het zelf slim genoeg was om erachter te komen. Dat tweede is het waardevolste stuk.
Wacht op de vraag. Die komt vanzelf, meestal rond de leeftijd die het onderzoek noemt.
Wat er daarna nog werkt
De praktische vraag onder dit hele onderwerp is meestal: hoe lang blijft dit leuk?
Daar zit een misverstand in. Het geloof stopt rond het zevende jaar, maar het willen-gezien-worden stopt niet. Een kind van negen dat allang weet hoe het zit, vindt het nog steeds fijn om het middelpunt te zijn. Alleen de vorm verandert: minder verwondering, meer erkenning.
Daarom werkt een kinderboek met de naam van je kind erin ook aan de andere kant van die grens. Het hangt niet af van geloven in Sinterklaas, want het gaat over hem. En een gewoonte als samen kruidnoten bakken overleeft de ontdekking moeiteloos, want daar was nooit magie voor nodig. Zoek je iets kleins voor in de schoen, dan staan er verrassende schoencadeautjes op een rij.
Het jaar dat je kind het doorheeft is niet het einde. Het is het jaar waarin hij voor het eerst aan jouw kant van het geheim staat.