Wintertijd 2026 en je kind: zo schuif je de bedtijd mee
In de nacht van zaterdag 24 op zondag 25 oktober 2026 gaat de klok om 3.00 uur terug naar 2.00 uur. Dat staat vast: het is in de hele EU de laatste zondag van oktober, zo legt de Rijksoverheid het uit. En nee, de klokwissel is nog niet afgeschaft: het Europees Parlement stemde daar in 2019 voor, maar de lidstaten zijn het nooit eens geworden, en een onderzoek van de Europese Commissie loopt nog tot eind 2026. Voor volwassenen is de wintertijd een uur extra slaap. Voor een kind dat altijd om zes uur wakker wordt, betekent het vooral dat het vanaf zondag om vijf uur naast je bed staat.
Dit stuk gaat over die ene week: wat er over kinderen en de wintertijd bekend is (minder dan je denkt), hoe je het schuiven aanpakt, en waarom het bedritueel belangrijker is dan de klok.
Wat onderzoek wel en niet weet
Eerst het eerlijke deel. Over jonge kinderen en de overgang naar de wintertijd is vrijwel geen gepubliceerd onderzoek. Een overzichtsstudie uit 2025 in Sleep Medicine Reviews (Romigi en collega’s) bundelde 27 studies naar de klokwissel, met deelnemers van 6 tot 85 jaar. Niet één daarvan ging over kinderen onder de zes. De conclusie van die review: de lente-overgang, als de klok vooruitgaat, is het echte probleem. De herfst valt mee.
Wat er voor kleine kinderen bestaat, zijn twee congresposters. De eerste volgde 510 kinderen van 3 tot 24 maanden rond de Amerikaanse wintertijd van 2022, gemeten met een babycamera (Lucchini en collega’s, 2023). De totale nachtslaap veranderde niet. Wel lag het midden van de nachtslaap in de week erna zo’n tien minuten vroeger, en de auteurs noemen de effecten klein vergeleken met het voorjaar. De tweede poster ging over de lente: daar hadden baby’s ongeveer acht dagen nodig om terug te komen op hun oude ritme, dreumesen en peuters ongeveer drie (Composto en collega’s, 2019).
Voorzichtige samenvatting: de wintertijd is voor de meeste kinderen geen drama. Het probleem is niet dat ze minder slapen, maar dat ze te vroeg wakker worden.
Vooraf schuiven of meteen omschakelen
Er zijn twee aanpakken, en ze zijn allebei prima.
Vooraf schuiven. Het Slaap-Waakcentrum van SEIN raadt aan om ongeveer een week van tevoren in kleine stapjes te beginnen: later eten, ‘s avonds licht en beweging, en ‘s ochtends juist donker houden en later ontbijten. Een schema dat daarbij past, voor een kind dat nu om 19.00 uur naar bed gaat:
- maandag 19 oktober: 19.10 uur
- dinsdag: 19.20 uur
- woensdag: 19.30 uur
- donderdag: 19.40 uur
- vrijdag: 19.50 uur
- zaterdag: 20.00 uur
- zondag 25 oktober: 19.00 uur nieuwe tijd, en dat is voor het lijf precies hetzelfde moment
Stapjes van tien minuten, zes avonden lang. De Britse Sleep Charity adviseert iets vergelijkbaars: tien tot vijftien minuten per dag in de week ervoor.
Meteen omschakelen. Voor kinderen vanaf een jaar of zes, en voor kinderen die toch al flexibel slapen, werkt het vaak prima om op zondag gewoon de nieuwe tijd aan te houden. Reken dan op een paar vroege ochtenden.
Wat bij allebei helpt: de ochtend. Houd de slaapkamer donker tot de nieuwe opsta-tijd, en doe niet meteen alle lampen aan als je kind om vijf uur roept. Een slaaptrainer, zo’n wekker die van kleur verandert als het tijd is om op te staan, kan voor kinderen vanaf een jaar of drie een duidelijk signaal zijn, mits je hem al een paar weken eerder gebruikt.
Waarom het ritueel het anker is
De klok verschuift een uur, maar een kind leest geen klok. Het leest de volgorde. Tandenpoetsen, pyjama, boekje, licht uit: na dit komt dat, en daarna is de dag voorbij.
Daar is wel degelijk goed onderzoek naar. In 2009 publiceerde Jodi Mindell met collega’s in Sleep een studie met 405 moeders van kinderen tussen 7 en 36 maanden. De helft voerde drie weken lang een vast avondritueel in: in bad, masseren, iets rustigs, en binnen dertig minuten licht uit. Die kinderen sliepen sneller in, werden ‘s nachts minder vaak en korter wakker, en ook de stemming van de moeders ging meetbaar vooruit.
Een grotere vervolgstudie (Mindell en collega’s, 2015) vroeg ruim 10.000 moeders in 13 landen hoe vaak er een ritueel was. Hoe meer avonden per week, hoe beter de slaap. Van de ouders met elke avond een ritueel meldde 23 procent een slaapprobleem, tegen 47 procent van de ouders zonder. Dat is een verband, geen bewijs van oorzaak.
Juist in de week van de wintertijd is dat de sleutel. Schuif de hele reeks mee, maar verander de reeks zelf niet. Het boekje als laatste stap werkt daarbij goed, omdat een boek een duidelijk einde heeft: de kaft gaat dicht en het is klaar.
Wat ik als data-engineer aan dit onderzoek zie
Ik bouw zelf datasystemen, en wat me opvalt is waar deze cijfers vandaan komen. De twee posters over de klokwissel gebruiken data van een babycamera en van een slaap-app. Dat geeft grote aantallen, maar het zijn wel ouders die zo’n camera of app gebruiken, en de onderzoekers werken voor die bedrijven. De ritueelstudies van Mindell zijn betaald door Johnson & Johnson, een maker van babyverzorgingsproducten. Dat maakt ze niet onwaar, want de opzet van de studie uit 2009 is degelijk. Maar het is goed om te weten dat onafhankelijk onderzoek naar kleine kinderen en de wintertijd eenvoudigweg nog niet bestaat.
Wanneer je dit allemaal niet hoeft te doen
Slaapt je kind goed en is het zes of ouder, doe dan niets bijzonders. Het schema is voor gezinnen met een vroege vogel of een baby met vaste slaapjes.
En houdt het slecht slapen na twee of drie weken nog aan, dan is dat geen wintertijd meer. Dan is het consultatiebureau of de huisarts een betere plek dan een schema. Begin in de week van de klokwissel ook niet met andere grote veranderingen, zoals een nieuwe kamer of zindelijkheidstraining. Eén ding tegelijk.
Het boekje dat ze al kennen
Het beste boek voor die week is het boek dat je kind al honderd keer heeft gehoord. Een bekend verhaal verrast niet en roept geen vragen op, en dat is precies wat je wilt als het lijf even niet weet hoe laat het is. Waarom kinderen dat ene boek steeds opnieuw willen, lees je in ons stuk over waarom kinderen hetzelfde boek willen horen. Dat kan net zo goed een boek uit de bibliotheek zijn.
Wil je er een maken dat speciaal voor dit moment van de dag is: onze voorleesverhalen met de naam van je kind zijn bewust rustiger geschreven dan de rest, met een klein probleem en een laatste pagina om bij in slaap te vallen. En wie na het slapen ook met het huilen worstelt: over wat onderzoek zegt over laten huilen schreven we eerder.
Uiteindelijk verzet de klok een uur, en je kind heeft er een paar dagen voor nodig. Wat die dagen overeind houdt is niet het precieze schema, maar dat alles om de klok heen hetzelfde blijft.