Adventskalender vullen: 23 vakjes en deurtje 24
Half oktober liggen de eerste adventskalenders alweer in de winkel, ruim voor 1 december. Elk jaar dezelfde vraag: waar vul je 23 vakjes mee zonder dat het een aaneenschakeling van chocolade en plastic wordt? En misschien belangrijker: wat bewaar je voor het laatste deurtje, dat pas op kerstavond opengaat?
De meeste kant-en-klare kalenders lossen dat niet op. Ze stoppen achter elk vakje hetzelfde soort ding, een chocolaatje of een figuurtje, tot en met 24 december. Het slimmere geheim zit niet in wát er 23 keer achter een vakje zit, maar in het contrast met wat er op de laatste dag ligt.
Waar de adventskalender vandaan komt
De adventskalender is jonger dan hij aanvoelt. De Duitse uitgever Gerhard Lang groeide zelf op met een kalender die zijn moeder voor hem maakte: vierentwintig Wibele-koekjes, op karton genaaid, elke dag één los te trekken. Rond 1903 werkte Lang dat idee uit tot drukwerk, en in 1908 verscheen bij de Münchense drukkerij Reichhold & Lang de eerste gedrukte adventskalender, toen nog zonder deurtjes: vierentwintig vakjes met een gedichtje, en een los vel met plaatjes om uit te knippen en op te plakken (Wikipedia: Gerhard Lang). De deurtjes die je nu openscheurt kwamen pas decennia later. Van een genaaid koekje tot een chocolaatje achter karton: het idee bleef ruim honderd jaar hetzelfde. Tel de dagen af, en maak elke dag een klein beetje bijzonder.
Waarom de aftelling zelf het cadeau is
De Amerikaanse econoom George Loewenstein publiceerde in 1987 een invloedrijk artikel over wat hij “savoring” noemde: het plezier dat mensen ontlenen aan het uitzicht op iets leuks, los van het moment zelf (Loewenstein 1987, The Economic Journal). Zijn model liet zien dat de periode vóór een prettige gebeurtenis net zoveel utiliteit kan opleveren als de gebeurtenis zelf, soms meer. Dat werkt overigens ook averechts: te veel opgebouwde verwachting kan omslaan in “dread”, precies het gevoel dat een kind krijgt als vakje 23 tegenvalt na drie weken opbouw.
Voor een adventskalender betekent dit iets praktisch. Het plezier zit niet in het optellen van vierentwintig cadeautjes, het zit in het feit dat er elke dag iets is om naar uit te kijken. Een kalender met vierentwintig keer hetzelfde soort inhoud benut die voorpret nauwelijks, hij herhaalt alleen het resultaat.
Wat in de 23 vakjes past
Kies bewust een mix, met de nadruk op iets doen in plaats van iets krijgen:
- Een wandeling langs een straat met kerstverlichting, ‘s avonds met een thermoskan chocolademelk
- Een liedje of prentenboek dat het kind zelf mag kiezen voor het slapengaan
- Samen een klein onderdeel van het huis versieren, één ster, één slinger
- Een stripboek uit de bibliotheek of een oude puzzel weer opdiepen
- Een grapje, een raadsel of een woordspel op een briefje
- Zelf het avondeten mogen kiezen, of meehelpen met bakken
- Een brief of tekening maken voor een opa, oma of vriendje
- Een fotomoment kiezen dat het kind zelf mag verzinnen
Dit soort vakjes kost weinig en verslijt niet. Ze zijn ook makkelijker vol te houden dan drieëntwintig keer op zoek naar iets nieuws in de winkel.
Waarom klein vaak beter werkt dan groot
Onderzoekers Chaplin en John volgden kinderen en pubers van acht tot achttien jaar en vonden dat materialisme toeneemt met de leeftijd, maar vooral samenhangt met zelfvertrouwen: kinderen met een lager zelfbeeld hechten meer waarde aan bezittingen (Chaplin & John 2007, Journal of Consumer Research). Hun onderzoek ging niet specifiek over adventskalenders, maar de les is overdraagbaar: een kalender die elke dag groter en duurder moet worden dan de vorige, traint precies het patroon dat dat onderzoek in verband brengt met een zwakker zelfbeeld. Klein en voorspelbaar werkt niet als tekort, het werkt als houvast.
Dat is ook waarom zelf iets meemaken vaak meer blijft hangen dan iets krijgen, zoals we eerder schreven over het IKEA-effect bij cadeaus: mensen waarderen dingen die ze zelf mede gemaakt hebben systematisch hoger.
Wanneer een adventskalender niet werkt
Onder de twee, drie jaar heeft aftellen nog geen betekenis. Een kalender is dan vooral een dagelijks ritueel voor de ouders, niet iets wat het kind zelf beleeft als een countdown, en dat is prima zolang je er niet te veel van verwacht. Let ook op bij meerdere kinderen die om de beurt een vakje mogen openen: dat kan sneller een competitie worden dan een gezamenlijk moment. Geef in dat geval liever iedereen een eigen, kleinere kalender dan één grote waar dagelijks onderhandeld moet worden over wiens beurt het is.
Het alternatief: de kalender omdraaien
Een omgekeerde adventskalender kost niets en werkt net zo goed als ritueel: in plaats van elke dag iets ontvangen, stopt het gezin elke dag iets in een doos voor de voedselbank of een goed doel, een blikje soep, een pak rijst, een setje sokken. Op 24 december gaat de doos weg. Kinderen vanaf een jaar of vijf snappen het verschil tussen “krijgen” en “geven” heel goed, en het is een prima alternatief voor wie helemaal geen zin heeft in nóg een kalender vol spulletjes.
Deurtje 24: iets dat blijft
De 23 vakjes ervoor mogen best vluchtig zijn, een koekje op, een liedje gehoord, een wandeling gelopen. Precies daarom is het laatste deurtje de plek voor iets dat niet meteen weer op is. In IJsland is kerstavond zelfs traditioneel de avond waarop je een boek krijgt en het meteen leest, de jólabókaflóð heet dat daar. Een boek met de naam van je kind erin, zoals op onze pagina over een gepersonaliseerd kinderboek, past om dezelfde reden goed achter het laatste deurtje: het is geen chocolaatje dat om negen uur alweer vergeten is, maar iets dat na de kerstvakantie nog op de plank staat.
Wat de aftelling waard maakt
Een adventskalender met vierentwintig identieke deurtjes is een gemiste kans. Het contrast maakt hem: drieëntwintig keer iets kleins dat het wachten leuk maakt, en één keer iets dat blijft. Dat onderscheid kost geen extra geld, alleen een beetje nadenken vooraf, en het is precies het soort detail dat een kind zich jaren later nog herinnert, niet het vakje van 9 december, maar het gevoel van de hele maand.