Ziet jouw kind zichzelf wel eens in een boek? | MijnEigenBoekje
Blader eens door de prentenboeken in huis en let op de hoofdpersonen. Hoe vaak zit er een kind tussen met krullen zoals die van jouw kind, met een bril, in een rolstoel, of met dezelfde huidskleur? Voor veel kinderen is het antwoord: bijna nooit. Ze zien wel verhalen, maar zelden zichzelf in een boek. In dit artikel lees je waarom dat ertoe doet, hoe scheef het beeld in kinderboeken eigenlijk is, en wat je eraan kunt doen, zonder je kind te reduceren tot één kenmerk.
Spiegels en ramen
De Amerikaanse onderwijsonderzoeker Rudine Sims Bishop introduceerde in 1990 een beeld dat nog steeds veel gebruikt wordt. Boeken, zei ze, zijn soms een raam: je kijkt naar een leven dat anders is dan dat van jou. En soms zijn ze een spiegel: je ziet jezelf erin terug.
Kinderen hebben allebei nodig. Ramen leren ze de wereld kennen en helpen ze zich in een ander in te leven. Spiegels bevestigen dat hun eigen leven de moeite waard is om over te vertellen. Een kind dat altijd ramen krijgt en nooit een spiegel, krijgt een subtiele boodschap mee: verhalen gaan over anderen, niet over mij.
Hoe scheef is het beeld?
De cijfers bevestigen dat gevoel. Het Cooperative Children’s Book Center (CCBC) van de University of Wisconsin telt elk jaar wie de hoofdpersonen zijn in nieuw verschenen kinderboeken. Jaar na jaar is een groot deel van die hoofdpersonen wit of een dier, terwijl kinderen van kleur ondervertegenwoordigd zijn ten opzichte van hun aandeel in de bevolking. Personages met een beperking, zoals een kind in een rolstoel of met een hoorapparaat, vormen maar een kleine minderheid. De jaarlijkse tellingen kun je nalezen bij het CCBC.
Waarom een spiegel ertoe doet
Zien dat er kinderen zoals jij in verhalen bestaan, klinkt klein, maar het draagt bij aan een gevoel van erbij horen. Het bevestigt dat jouw haar, jouw huid, jouw bril of jouw manier van bewegen normaal zijn en de moeite waard. Voor kinderen die in het dagelijks leven al merken dat ze “anders” zijn, is zo’n bevestiging extra waardevol.
De valkuil: maak je kind niet tot één kenmerk
Hier zit meteen een belangrijke nuance. Een spiegel werkt het best als het kind gewoon de held van een leuk avontuur is, en niet als het boek een les wordt over “het meisje met de bril” of “de jongen in de rolstoel”. Een kind is een heel persoon, geen kenmerk.
Boeken die een beperking of het uiterlijk tot het hele onderwerp maken, kunnen averechts werken: ze zetten het verschil juist in de schijnwerpers in plaats van het gewoon te laten zijn. De sterkste representatie is vaak de meest terloopse, waarin een kind met krullen of een rolstoel simpelweg meedoet, ravot en de hoofdrol speelt.
Niet alleen personaliseren
Personaliseren is één route, maar niet de enige. Zoek bewust naar prentenboeken met diverse hoofdpersonen, en naar auteurs en illustratoren met verschillende achtergronden. Vraag in de bibliotheek of boekhandel gericht naar titels met brede representatie. Een gevarieerde boekenplank doet net zo veel als dat ene boek waarin je kind zichzelf ziet.
Een verhaal waarin je kind gewoon je kind is
Een gepersonaliseerd boek begint bij je eigen kind. De hoofdpersoon heeft daardoor vanzelf het haar van je kind, de huidskleur, en de bril die het draagt, niet als thema, maar gewoon omdat het je kind is. Het verhaal is een avontuur, geen lesje over anders zijn.
Eerlijk over wat zo’n boek wel en niet doet: het vangt vooral hoe een kind eruitziet. Heeft je kind specifieke kenmerken die je terug wilt zien, beschrijf die dan duidelijk, en combineer het boek met diverse prentenboeken uit de winkel of bibliotheek. Wil je meer lezen over hoe herkenning werkt, kijk dan hoe een kind zijn eigen naam herkent en hoe kinderen leren door verhalen waarin ze zichzelf terugzien. Een gepersonaliseerd kinderboek met je kind in de hoofdrol is zo’n spiegel die vanzelf ontstaat.
Samengevat
Kinderen hebben zowel ramen als spiegels nodig: verhalen over anderen, en verhalen waarin ze zichzelf herkennen. Het aanbod in kinderboeken is daarin nog scheef, zeker voor kinderen van kleur en kinderen met een beperking. Je kunt het rechttrekken met een bewust gekozen, diverse boekenplank, en met verhalen waarin je kind gewoon je kind is, dat meedoet en de hoofdrol speelt. Niet als les, maar als avontuur.
Bronnen
- Bishop, R. S. (1990). Mirrors, Windows, and Sliding Glass Doors. Perspectives: Choosing and Using Books for the Classroom, 6(3).
- Cooperative Children’s Book Center (CCBC), University of Wisconsin-Madison. Diversity statistics: jaarlijkse tellingen van representatie in kinderboeken.